Xem Phụ lục > < Đóng phụ lục

Cấu trúc vườn ươm

Vườn ươm có mục đích tạo môi trường phát triển tốt ưu cho cây cà phê non, bảo vệ cây khỏi các tác động mạnh của tự nhiên và sâu bệnh. Một vườn ươm tốt cần cung cấp đầy đủ cả 3 điều kiện sau:

  1. Che chắn các phía: Gió mang theo không khí lạnh và sương giá, nếu không che chắn sẽ ảnh hưởng đến phát triển của cây non. Nếu vườn ươm đặt ở vùng dốc, phải che kín phần trên dốc, chắn không khí lạnh tràn vào, chừa cửa thoáng hướng dưới dốc để khí lạnh thoát ra.
  2. Bóng mát: Ở vùng Đà Đạt và Cầu Đất, nhiệt độ buổi trưa có khi lên đến gần 30°C, nếu không che mát, nắng mạnh cũng có hại cho cây, làm khô đất, vàng lá. Ngoài ra, khi thiếu ánh sáng mặt trời, cây non phải thích nghi bằng cách phát triển lá nhanh hơn để tăng diện tích quang hợp – là một điều rất tốt.
  3. Đất: Đất phải tơi xốp, không sâu bệnh, độ pH từ 5.5 – 6.0, có hàm lượng dinh dưỡng đầy đủ. Đất đã qua canh tác, dùng nhiều lần để ươm giống dễ có các loại kí sinh phá hoại rễ còn sót lại. Vì thế, không nên dùng loại đất này.

Mái che

Bóng mát đóng một vai tròn quan trọng cho sự phát triển của cây non. Các tác dụng của bóng mát gồm:

Mái che bóng cần được thiết lập để cho phép chỉ khoảng 40% – 60% ánh sáng mặt trời rọi vào cây non, tuỳ thuộc vào điều kiện thời tiết ở vườn ươm.

Hai cách làm mái che:

Việc chọn loại mái che nào phụ thuộc vào diện tích vườn ươm, số cây cần chăm sóc và điều kiện kinh tế. Mái che cao đòi hỏi sự đầu tư ban đầu cao hơn, mái thấp, nhưng việc chăm sóc cây dưới mái che cao tiện hơn so với mái che thấp.

1. Mái che cao

Vườn ươm với mái che cao. Nguồn: coffeebird.com.au

Vườn ươm với mái che cao. Nguồn: coffeebird.com.au

Cao khoảng 2m – 2.5m cách mặt đất, tạo điều kiện để người chăm sóc đi lại tốt trong vườn ươm. Loại mái che này dùng để che phủ cả khu vực vườn ươm. Thích hợp trong các trường hợp:

2. Mái che thấp

Mái che vườn ươm thấp

Mái che vườn ươm thấp. Nguồn: topecacoffee.com

Cao khoảng 1m cách mặt đất và được giăng ngay phía trên luống cây. Loại mái che này có thể được dỡ ra để tiện chăm sóc và được giăng lại ngay sau đó. Thích hợp trong các trường hợp:

Ở cả hai cách, nên dùng các cột chắc chắn cắm thẳng vào đất để nâng đỡ mái.

Vật liệu mái che

Cách tốt nhất để làm mái che vườn ươm là dùng lưới che nông nghiệp chuyên dụng cho việc này. Đây là vật liệu làm mái che bóng râm hiệu quả nhất vì độ to khác nhau của lỗ lưới sẽ được tận dụng để điều chỉnh lượng ánh sáng lọt vào trong vườn. Lưới có lỗ to hơn sẽ cho nhiều ánh nắng qua hơn sơ với lưới có lỗ nhỏ hơn. Việc chọn kích cỡ lỗ lưới lệ thuộc vào điều kiện thời tiết của từng vùng.

Ngoài ra, cũng có thể dùng các loại lá khô như lá dừa, lá cọ hay rơm. Tuy nhiên mái làm bằng các loại lá này có tuổi thọ không cao và khó điều chỉnh được độ râm cho vườn ươm. Trong khi đó, lưới che tốt có tuổi thọ trung bình đến tận 8 năm.

Xử lý đất

Điều kiện đất: Đất phải tơi xốp, sạch, không chứa sâu bệnh, đủ khoảng chất. Độ pH từ 5.5 – 6.0. Tốt nhất nên tránh đất đã trải qua canh tác liên tục, hay đất dùng nhiều năm liền để ươm giống, bởi các loại đất này còn chứa nhiều ký trùng hay vi khuẩn còn sót lại từ các cây trước.

Xới tơi đất: Đào sâu đất xuống khoảng 30cm và đánh tơi lớp đất này.

Sàn lớp đất ở trên cùng cho lớp đất này tơi xốp hơn và loại bỏ các tạp chất như rễ, cành, lá cây, hay các vật lạ trên mặt đất.

Tạo luống:

Có 2 loại luống trong vườn ươm gồm luống gieo hạtluống chăm sóc cây non

1. Luống gieo hạt

Sau khi được ủ trổ rễ, hạt được gieo lên luống ở mật độ cao (2cm x 5cm) cho đến khi mọc một chồi lá. Giai đoạn này giúp chăm sóc cây non tốt. Thêm vào đó, do gieo ở mật độ cao, mỗi cây phải cạnh tranh với nhiều cây non xung quanh, tạo môi trường lụa chọn tự nhiên tốt để loại bỏ những cây yếu. So với hạt gieo trong bầu (trong bao nylon), mỗi bầu chỉ có từ 2 – 3 hạt, mỗi cây non chỉ phải cạnh tranh với 1 – 2 cây khác.

2. Luống chăm sóc cây non

Sau khi hạt cà phê phát triển thành giá với thân xanh, nhổ giá lên và dời giá sang các luống chăm sóc cây non. Ngoài ra, ta cũng có thể gieo giá vào bầu thay vì dùng luống cho giai đoạn này. 3 lý do phải dời giá sang luống trồng cây non hay sang bầu:

Chuẩn bị chung cho 2 loại luống

Thời gian phân luống: hoàn thành 1 tháng trước khi gieo.

Đánh dấu luống: Đánh dấu các luống trên đất với độ rộng vừa tầm tay với để tiện cho việc chăm sóc. Thông thường độ rộng luống này khoảng từ 1.2m đến 1.4m.

Khoảng cách giữa 2 luống: Cần có khoảng cách vừa đủ giữa 2 luống để tiện đi lại. Khoảng cách này khoảng từ 0.4m – 0.6m.

Độ cao luống: Cao hơn khoảng 25cm so với mặt đất.